روتا ویروس

روتاويروس ها

روتاويروس ها عامل عمده اي از بيماري اسهال در نوزادان و حيوانات جوان از جمله گوساله ها و بچه خوک ها مي باشند. اين عفونت ها در انسان و حيوانات خردسال نيز رايج است. در گروه روتاويروس، عوامل ايجاد کننده ي اسهال نوزادان، اسهال Nebraska calf، اسهال نوزاد موش و ويروس SA11 در ميمون قرار دارند. مورفولوژي و چرخه تکثير روتاويروسمشابه رئوويروساست.

طبقه بندي و خصوصيات آنتي ژني

روتاويروسها بر پايه اپي توپ هاي آنتي ژني واقع در پروتئين ساختاري Vp6، به پنج گروه (-EA) تقسيم مي شوند. آنها را مي توان توسط روش هاي ايمونوفلورسانس، CF، الايزا و ميکروسکوپ ايميون الکترون شناسايي نمود. گروه A روتاويروس، پاتوژن اصلي انساني شناخته شده است.

پروتئين هاي خارج کپسيد  VP7 و VP4، اپي توپهايي دارند که در خنثي کردن فعاليت دارند، اگر چه به نظر مي رسد که گليکوپروتئين VP7 آنتي ژني غالب باشد. اين آنتي ژني هاي اختصاصي، تيپ هاي مختلف روتاويروسها را از هم متمايز مي سازد و به وسيله تست هاي Nt اثبات مي گردد. تا کنون چندين سروتيپ در بين روتاويروسهاي انساني و سه سروتيپ ديگر در بين حيوانات شناسايي شده اند. بعضي از روتاويروس هاي انساني و حيواني چندين اختصاصيت سروتيپي مشترک دارند. براي مثال، ويروس ميمون SA11 به سروتيپ سه انساني خيلي شبيه است.

بررسي هاي مولکولي اپيدميولوژيکي روتاويروسها بر اساس تفاوت در حرکت 11 قطعه ژنوم RNA در الکتروفورز و روي ژل پلي آکريل آميد انجام شده است. اين تفاوت هاي الکتروفورزي تيپ ها جهت تمايز گروه A ويروس ها از ساير گروه ها به کار مي رود ولي براي پيش بيني کردن سروتيپ ها نمي تواند به کار برود.

پاتوژنز

روتا ويروس ها معمولا سلول هاي اپي تليال پرزدار روده باريک را آلوده مي کنند (موکوس کولوني و معده گرفتار نمي شوند). اين ويروس ها در سيتوپلاسم سلول هاي روده تکثير يافته و به مکانيزم هاي انتقال مواد در اين سلول ها، آسيب مي رسانند.

يکي از پروتئين هاي روتاويروس به نام NSP4، نوعي انتروتوکسين ويروسي است که ترشح آن به وسيله مسير سيگنال ترانسداکسيون تقويت مي شود. سلول هاي آسيب ديده ممکن است به درون مجراي روده بريزند و مقدار زيادي از ويروس را رها سازند (گاهي تا مقدار 1010 ويروس در هر گرم مدفوع مشاهده مي گردد). دفع ويروس در افراد سالم معمولا 2 تا 12 روز ادامه دارد اما در افرادي که سوء تغذيه دارند طولاني تر مي باشد. اسهال ناشي از روتاويروس ها ممکن است به علت جذب ناقص سديم و گلوکز باشد؛ زيرا سلول هايي که کامل نشده اند (نابالغ) و خاصيت جذب ندارند، جايگزين مي شوند. ممکن است 3 تا 8 هفته طول بکشد تا عملکرد نرمال روده بازگردد.

يافته هاي باليني و تشخيص آزمايشگاهي

روتا ويروس ها، عامل مهمي در ايجاد اسهال در نوزادان و کودکان هستند، اما در بزرگسالان به ندرت موجب اسهال مي شوند. دوره کمون بيماري حدود 1 تا 3 روز است. علائم مشخص آن شامل اسهال، تب، درد شکم و استفراغ است که منجر به از دست دادن آب از بدن مي شود.

در نوزادان و کودکان، کاهش شديد آب و الکترليت ها ممکن است کشنده باشد، مگر اين که درمان صحيح، هرچه زودتر آغاز شود. در موارد خفيف بيماري، علائم به مدت 3 تا 8 روز ادامه داشته و سپس بيماران به طور کامل بهبود مي يابند. با اين حال دفع ويروس در مدفوع ممکن است تا 50 روز پس از بروز علامت اسهال، ادامه پيدا کند. عفونت هاي بدون نشانه همراه با تغييرات سرمي ممکن است ايجاد شود. در کودکاني که نقص ايمني دارند، روتاويروس مي تواند بيماري سخت و طولاني ايجاد کند.

بزرگسالان در اثر تماس با ديگران آلوده شده و اين آلودگي سرمي آشکار مي شود اما به ندرت علائم آشکاري از بيماري را نشان مي دهند. اين ويروس گاهي در مدفوع آنها يافت مي شود. منبع شايع عفونت در بزرگسالان، تماس با کودکان يا شيرخواران آلوده است. با وجود اين، اپيدمي هايي از بيماري شديد در بزرگسالان، بويژه در افرادي که در تماس نزديک با آنها هستند (براي مثال در بخش سالمندان) رخ داده است. روتاويروس هاي گروه B، عامل عمده اي از شيوع گاستروانتريت شديد در بزرگسالان چيني گزارش شده است.

تشخيص آزمايشگاهي با مشاهده ويروس در مدفوع در اوائل بيماري و افزايش تيتر آنتي بادي انجام مي گيرد. ويروس موجود در مدفوع توسط ايمونوالکترميکروسکوپي (IEM). آگلوتيناسيون لاتکس و الايزا شناسايي مي شود. تعيين ژنوتيپ اسيد نوکلئيک روتاويروس که از نمونه مدفوعي به دست آمده، توسط روش PCR، حساس ترين روش تشخيص است. برخي از تست هاي سرولوژي بويژه CF و الايزا براي مشاهده افزايش تيتر آنتي بادي به کار مي روند.

اپيدميولوژي و ايمونولوژي

روتاويروس ها، مهم ترين عامل گاستروانتريت در کودکان سراسر جهان هستند. حدود 3 تا 5 بيليون کودک کمتر از 5 سال در آفريقا، آسيا و آمريکاي لاتين ساليانه دچار اسهال مي شوند و از اين تعداد حدود 1 ميليون کودک جان خود را از دست مي دهند. ميزان بيماري در کشورهاي در حال پيشرفت بالا است اما ميزان مرگ پايين است. حدود 50 درصد از موارد گاستروانتريت حاد کودکاني که در بيمارستان بستري مي شوند، ناشي از عفونت با روتاويروس ها مي شد.

عفونت هاي روتاويروس معمولا در فصل زمستان رخ مي دهند. عفونت هاي همراه با علائم باليني بيشتر در سنين 6 ماهگي تا دو سالگي بروز مي کند و به نظر مي رسد که بيماري به طريقه ي دهاني–مدفوعي سرايت مي کند. عفونت هاي بيمارستاني نيز شايع مي باشند. 

روتاويروس ها در همه جا وجود دارند. حدود 90 درصد کودکان تا سن 3 سالگي داراي آنتي بادي هاي ضد يک يا چند تيپ روتاويروس مي باشند. ميزان آنتي بادي  در بزرگسالان بالا است که اين امر، نشان دهنده عفونت هاي مجدد بدون علامت مي باشد. انسان و حيوانات مي توانند حتي با وجود آنتي بادي هاي موجود در خون، آلوده شوند. فاکتورهاي ايمني موضعي نظير IgA ترشحي يا اينترفرون ممکن است در محافظت فرد عليه عفونت روتاويروس داراي اهميت باشد. در ضمن، عفونت مجدد با وجود آنتي بادي هاي خون مي تواند وجود سروتيپ هاي متعدد ويروس را منعکس نمايد.

با اين که آنتي بادي مادري به طور غير فعال به نوزاد منقل مي شود، با اين حال عفونت هاي بدون علامت در نوزادان و قبل از 6 ماهگي شايع است. عفونت نوزادي از بروز عفونت مجدد جلوگيري نمي کند اما ممکن است نوزاد را در برابر پيدايش بيماري شديد در هنگام عفونت مجدد محافظت نمايد.

درمان و کنترل

درمان گاستروانتريت حمايتي است و با تأمين آب و الکتروليت هاي از دست رفته انجام مي گيرد. گاستروانتريت ممکن است به از دست دادن شديد آب، اسيدوز، شوک و مرگ منجر گردد. درمان شامل جايگزيني مايعات و برقراري مجدد تعادل الکتروليتي، چه از راه وريدي و چه از راه خوراکي است. در کشورهاي توسعه يافته، به علت استفاده معمول از درمان هاي جايگزيني مؤثر مايعات، درصد مرگ و مير حاصل از اسهال کودکان کاهش پيدا کرده است.

واکسن خوراکي روتاويروس ضعيف شده زنده ميمون رزوس در سال 1998 براي واکسيناسيون نوزادان مجاز شد اما يک سال بعد به علت گزارش هايي از انسداد روده به عنوان عارضه اي غير معمول و اثر جانبي شديد ناشي از واکسن، متوقف شد. در سال 2006 واکسن خوراکي روتاويروس در ايالات متحده مجوز گرفت. توليد اين واکسن ايمن و مؤثر، هنوز اميدي جهت کاهش بيماري روتاويروس در جهان است.