توضیحات
Print (HCV) C ویروس هپاتیت

نقش کبد در بدن

کبد شما یکی از مهمترین اعضای بدن است که نقش حیاتی در زندگی شما ایفا میکند. وظیفه کبد تصفیه هر چیزی است که شما می خورید. کبد در مراقبت از عفونتها کمک می کند و میکروب ها و سایر مواد سمی را از خون شما  خارج کرده و به حفظ  سلامت شما کمک میکند. همچنین کبد مسئولیت ذخیره انرژی برای به حرکت در آوردن عضلات و کنترل قند خون و تنظیم کلسترول و نیز مسئولیت کنترل چندین هورمون و آنزیم دیگر است.

 

 هپاتیت چیست؟

هپاتیت که از نظر لغوی به معنی التهاب کبد است می تواند در اثر عوامل مختلف از جمله بسیاری از داروها و ویرو سهای مختلف و بیماری های خود ایمنی و بیماری های ژنتیکی پدید آید.هپاتیت "سی" نوعی بیماری کبدی است که در اثر عفونت با ویروس هپاتیت "سی" رخ می دهد. ویروس هپاتیت "سی" در سلول های کبدی زندگی می کند و موجب التهاب کبد(هپاتیت ) می شود. این ویروس همچنین می تواند موجب آسیب های دائمی کبد مثل سیروز (تنبلی کبدی) و سرطان کبد و نارسایی کبد گردد( برای اطلاعات بیشتر به کتاب جامع بیماری های کبدی ایران مراجعه شود). بسیاری از بیماران تا زمانیکه دچار آسیب کبدی شوند از بیماری خود بی اطلاع هستند و این امر ممکن است چندین سال پس از آلوده شدن فرد به ویروس هپاتیت "سی" رخ دهد. بلافاصله پس از اینکه فردی به ویروس هپاتیت "سی" آلوده شود وارد مرحله کوتاه مدت و ابتدایی (فاز حاد) بیماری میگردد. در بعضی افراد پس از این مرحله ویروس هپاتیت به طور دائمی از بدن پاک شده و هرگز مشکل کبدی پدید نمی اید ولی حدود 85 درصد افرادی که به این ویروس مبتلا می شوند وارد فاز پیشرفته و طولانی مدت بیماری(هپاتیت سی مزمن) می شوند. بر اساس تخمین سازمان بهداشت جهانی 170 میلیون ناقل هپاتیت "سی" د رجهان وجود دارد و سالانه بیش از یک میلیون مورد مرگ د راثر هپاتیت اتفاق می افتد . در سال 1379 در زندان های کشور اپیدمی هپاتیت "سی" در حدود 20 در صد بود که با توزیع سرنگ یک بار مصرف در بین زندانیان این بیماری کاهش یافت به گونه ای که در سال 84 حدود 5 درصد از معتادان تزریقی به هپاتیت "سی" مبتلا بوده اند. در حال حاضر حدود 200 هزار بیمار هپاتیت "سی" در ایران شناسایی  شده اند .سابقه  تزریق  خون  قبل  از  سال 1375  یکی از علل ابتلا  می باشد.

 

ابتلا به هپاتیت "سی" چگونه رخ می دهد؟

بیماری هپاتیت "سی" توسط هپاتیت "سی" ایجاد می گردداین ویروس پس از تماس فرد با خون بیمار مبتلا به هپاتیت "سی" وارد بدن می شود.هپاتیت "سی" از خون یک فرد به  خون فرد دیگر منتقل می شود ولی از طریق بغل کردن ، بوسیدن ، سرفه یاعطسه کردن و آب یا غذای مشترک منتقل نمی شود. ویروس هپاتیت "سی" در محیط خارج از بدن و درون خون خشک شده نیز به مدت سه ماه زنده می ماند ولی با جو شاندن در 100 درجه سانتیگراد و به مدت 5 دقیقه از بین می رود.

 

امکان انتقال هپاتیت "سی" در موارد زیر وجود دارد:

1.     استفاده از سرنگ ها یا دیگر و سایل که جهت تزریق دارو ها و موادغیر مجاز (مواد مخدر) به کار می روند به صورت مشترک . این روش شایع ترین روش انتقال هپاتیت سی در بسیاری از کشور ها است.

2.     خدمات پزشکی و دندانپزشکی و خالکوبی ,حجامت,تاتو کردن,*سوراخ کردن گوشدرمحل های نا مطمئن و با وسایل آلوده

3.     دریافت خون یا عضو اهدایی قبل از سال 1375

4.     تماس پزشکان و کار کنان مراکز بهداشتی-درمانی با خون فرد آلوده

5.     موارد نادر از مادر آلوده به هپاتیت "سی" به نوزادش در حین زایمان  

شایعترین راه انتقال هپاتیت "سی" روش تزریقی است که بیش از 50 درصد موارد را شامل می گردد. انتقال هپاتیت "سی" از راه جنسی نسبت به هپاتیت "بی" کمتر است.شیر دهی موجب انتقال هپاتیت "سی" نمی شود.     

 

* آیا ممکن است فردی هم هپاتیت "سی" داشته باشد هم هپاتیت "بی" ؟

با توجه به راههای مشترک انتقال این دو ویروس پاسخ مثبت است . اغلب کسانیکه آلودگی به هر دو ویروس را دارند  معتادان  تزریقی هستند. بررسی از نظر  عفونت HIVنیز مهم است.

  * واکسن برا ی جلوگیری از انتقال هپاتیت "سی" وجود دارد؟

تاکنون واکسنی ساخته نشده که بتواند در برابر ویروس هپاتیت "سی" مصونیت ایجاد کند.

 

  * کدام ویروس هپاتیت بیشتر از راه جنسی منتقل می شود؟

ویروس هپاتیت "بی" بیش از هپاتیت "سی" از راه تماس جنسی منتقل میشود . موارد هپاتیت "سی" ناشی از تماس جنسی غالبا در افرادی که شرکای جنسی متعدد دارند دیده میشود.با توجه به شباهت را ه های انتقال هپاتیت و ویروس عامل بیماری ایدز بسیاری از مبتلایان به ویروس ایدز بطور همزمان به ویروس هپاتیت "بی" و "سی" هم آلوده اند که این امر موجب تشدید علائم و مشکلات بیماران و کوتاه تر شدن عمر آنان می شود.

 

  * اگر لباس کسی آغشته به خون بیمار مبتلا به هپاتیت بی و یا سی شود چه اقداماتی باید انجام داد؟

در صورتیکه لباس یا هر شیئی دیگری به خون فرد آلوده آغشته شود در ابتدا باید خون را با آب سرد در حالی که دستکش به دست است کاملا  شسته  شود. چون ویروس در خون خشک شده هم تامدتی باقی میماند،  بنابراین  باید خون  کاملا پاک شود. سپس با دو روش می توان وسیله را ضد عفونی کرد:

1- استفاده از مواد ضد عفونی کننده مانند مایعات سفید کننده و مواد کلر دار برای مدت 20 دقیقه .

2- جوشاندن برای مدت 20 تا 30 دقیقه

 

 * آیا برای مبتلا یان به هپاتیت  سی محدودیتی از نظر ازدواج وجود دارد؟ 

یکی از را ههای انتقال هپاتیت "سی" می تواند انتقال از راه تماس جنسی با فرد آلوده باشد ولی شانس  این انتقال بسیار پایین است . بطوریکه  در اغلب موارد  هپاتیت  "سی"  از همسر  به طرف  مقابل منتقل  نمی شود . بنابر این فرد  آلوده  به هپاتیت "سی" می تواند ازدواج کند و میتواند بچه دار شود ولی توصیه های بهداشتی را رعایت کند.

 

 * آیا وجود یک فرد ناقل در منزل خطرناک است؟ 

در صورتیکه دستورات ساده بهداشتی رعایت شود شانسی برای انتقال هپاتیت "سی" بین افراد خانواده باقی نمی ماند. نقش خود بیمار در پیشگیری از انتشار بسیار مهم است تا به حال  بدلیل  خصوصیات  این ویروس  دانشمندان موفق  به  ساخت واکسن  موثر نشده اند متاسفانه  مبتلایان را نمی توان  براحتی درمان کرد . لذا لازم  است  شما با رعایت نکات بهداشتی مانع از ابتلای خود ودیگران شوید.

موارد زیر در پیشگیری از انتقال ویروس نقش بسزایی دارند:

- زخم و بریدگی های پوست را خودتان  پانسمان  کنید. در صورت نیاز  به کمک  برای پانسمان زخم از دستکش استریل استفاده شود.

- در صورتیکه به این بیماری مبتلا هستید خون پلاسما اعضای بدن یا بافت اهدا نکنید.

- از سرنگ مشترک استفاده نکنید.

- از  ریش تراش  مسواک و لوازم  آرایشی  یا لوازم  شخصی دیگران  بطور مشترک استفاده نکنید.

- مواظب باشید در داخل خانه به صورت اشتباهی از مسواک همدیگر به صورت مشترک استفاده نکنید. بهتر است محل نگهداری مسواک ها و رنگ آنها متفاوت باشد.

 

علائم  و نشانه ها

دو نوع هپاتیت "سی" وجود دارد نوع اول هپاتیت "سی" حاد نامیده می شود و  به معنی عفونت کوتاه مدت است علائم این مرحله شبیه  آنفولانزای  خفیف است .  نوع  دوم  که هپاتیت "سی" مزمن  نامیده می شود به این  معناست که فرد به نوعی عفونت  جدی تر و طولانی  مدت مبتلا شده است.  اکثر بیماران وارد مرحله  مزمن  می شوند ولی  همچنان بدون علامت باقی  می مانند به همین علت در بسیاری از  موارد دیده  میشود  که فرد  تا 15 سال یا بیشتر تشخیص داده نشده باقی می ماند و به صورت اتفاقی بعد از اهدا خون یا بررسی کامل پزشکی متوجه ابتلا به هپاتیت "سی" می گردد.

اگر علائم هپاتیت "سی" در فردی ظاهر شوند این علائم ممکن است شامل موارد زیر باشند:

خستگی، تب اندک، سر درد، گلو درد خفیف ،کاهش اشتها ،تهوع، استفراغ، درد قسمت فوقانی راست شکم (روی کبد)،  درد مفاصل، خارش  پوست،  درد عضلانی ،ادرار پر رنگ و  زردی (حالتی که درآن پوست و سفیدی چشم بیمار به سمت زردی میرود).

هپاتیت "سی" به آهستگی موجب آسیب کبد بیمار میشود. حدود 85 در صد افرادیکه وارد مرحله مزمن  بیماری میشوند پس از 20  سال  یا  بیشتر دچار آسیب شدید  کبد  و اسکار کبدی (سیروز) می شوند. علائم سیروز عبارتند از:

 - قرمزی کف دست ها (به علت گسترش و اتساع عروق خونی کف دست)  

- تجمعی از عروق  خونی  زیر پوست به شکل عنکبوت  قرمز کوچک . این  حالت معمولا روی قفسه سینه و شانه ها و صورت دیده میشود.

- تورم شکم و پاها و صورت

- خونریزی از ورید های متسع  شده  دستگاه گوارش  که  خونریزی واریسی  گفته می شود و به صورت ملنا(مدفوع سیاه) خود را نشان می دهد.

- آسیب دستگاه عصبی و مغز که انسفالوپاتی نامیده می شود. انسفالوپاتی  می تواند علائمی مانند گیجی و اختلالات حافظه و تمرکز را در پی داشته باشد.

 

تشخیص هپاتیت "سی"

هپاتیت "سی"  با بررسی  شرح حال بیمار معاینه  وی و آزمایش های خونی  تشخیص داده می شود .  غالبا میزان آنزیم های کبدی  در خون  مبتلایان به  هپاتیت "سی"  بالا است.  هنگامی  که  پزشک به هپاتیت "سی"  مشکوک شود  وجود  آنتی بادیهای  ضد هپاتیت سی  را در خون بیمار بررسی می نماید .  در صورتیکه  آنتی بادی های  ضد هپاتیت "سی" در خون بیمار وجود داشته باشد برای تشخیص قطعی هپاتیت "سی" باید خون بیمار با آزمایش ریبا و پی سی آر  مورد  بررسی قرار گیرد.  آنتی بادیهای ضد ویروسی " سی" در خون بیمار نشانگر این است که فرد در گذشته با ویرو س تماس داشته است ولی وجود مواد ژنتیکی هپاتیت سی در خون بیمار نشان می دهد  که وی در حال حاضر مبتلا به هپاتیت "سی" است. ویروس هپاتیت "سی" انواعی دارد وبه 1a,1bدلیل قبل از شروع درمان بررسی ژنوتایپ ضروری است . موارد  همین می باشند . انجام  شمارش ویروس نیز کمک کننده است.3aو 2aشدیدتر ازدر اکثر موارد جهت تعیین  اینکه آیا ویروس  هپاتیت "سی" موجب اسکار در کبد شده است یا خیر بیوپسی (نمونه برداری) از کبد صورت میگیرد.به این منظور پزشک  به سادگی و با  بی حسی موضعی  و سوزنی را از  فضای بین دنده های بیمار وارد  کبد نموده و نمونه کوچکی از بافت کبد را جهت  بررسی زیر میکروسکوپ جدا  می کند.

امروزه در بعضی  کشورها  کیت های  خانگی  بررسی هپاتیت "سی" وجود دارد  که خود بیمار  توسط  آنها می تواند بررسی کند  که آیا به این ویروس تماس  داشته است یا خیر و در صورت مثبت بودن تست با پزشک خود جهت  بررسی بیشتر ابتلای  قطعی به بیماری مشورت نماید.

 

* در چه مواردی باید جهت بررسی ابتلا به هپاتیت "سی" به پزشک مراجعه کرد:

1. دارای عوامل خطر ابتلا به هپاتیت "سی" (مانند تزریق وریدی) هستید.

2. دچار علائم  هپاتیت "سی" ( خستگی ، درد عضلانی ،کاهش اشتها ، تهوع و ادرار پر رنگ ، مدفوع  کم رنگ و تب  یا زردی)  بوده  ومشکوک  به  تماس با  فرد  مبتلا هپاتیت "سی" هستید.

تست خانگی شما از نظر هپاتیت "سی" مثبت شده است.

 

* در چه مواردی بیمار مبتلا به هپاتیت "سی" باید با اورژانس تماس بگیرد:

 - خونریزی از مقعد یا استفراغ خونی 

  - در موارد گیجی شدید یا توهم

 

درمان هپاتیت سی

هپاتیت سی در مواردی نیاز به درمان دارویی دارد و در مواردی درمان دارویی لازم نیست . در صورتیکه آسیب کبدی خفیف باشد ممکن است نیازی به درمان نباشد. همچنین درمان داروئی به علت عوارض جانبی زیاد این داروها و همچنین گران بودن آنها همواره بهترین  انتخاب  نیست در صورتیکه پزشک معالج درمان دارویی را لازم بداند درمان با انترفرون و ریباویرین صورت می گیرد . آمپول اینترفرون  به صورت هفته ای  سه بار تزریق می شود . مقدار و مدت مصرف آن را پزشک  تعیین می کند. بیماران باید حداقل ماهی یک بار جهت بررسی و انجام آزمایشات مراجعه نمایند. امروزه  آلفا اینترفرون  جدیدی به نام پگ –اینترفرون معرفی شده که  هفته ای  یک بار تزریق می شود. این دارو گران قیمت است ولی تاثیربیشتری دارد . هپاتیت "سی" قابل درمان است و در صورت مصرف دقیق دارو تحت نظر پزشک امکان ریشه کنی آن وجود دارد.

میزان پاسخ به درمان به میزان آسیب کبدی بیمار مقدار ویروس موجود در بدن وی و نوع ویروس هپاتیت "سی" که فرد به آن مبتلا شده است بستگی دارد.شش نوع مختلف (که  ژنوتیپ  نامیده  میشود) از ویروس هپاتیت  "سی"  وجود دارد  نوع 1و2و3  در سراسر جهان یافت  میشود نوع 4 در آفریقای شمالی دیده می شود  نوع 5 در آفریقای جنوبی و نوع 6 در آسیا شایع است . درمان ژنوتیپ 1 مشکل تر از درمان ژنوتیپهای 2و3 است.

بخش مهمی  از درمان  هپاتیت "سی"  به  مراقبت فرد  از خود  بستگی دارد . بیمار می تواند با انجام ورزش  مصرف غذا و میوه های  سالم  ترک  دخانیات   پرهیز از مصرف  الکل  ومخدر  و  داروهایی  که  موجب  آسیب  کبدی  می شوند  از آسیب بیشتر کبد جلوگیری کرده و وضعیت بهتری داشته باشد.

 

ریباویرین

ریباویرین یک داروی خوراکی ضد ویروسی است که مصرف همزمان آن با انترفرون در درمان هپاتیت "سی" موثر است این دارو در حال حاضر نباید بتنهایی مصرف شود .مهمترین عارضه آن از بین رفتن گلوبول های قرمز خون می باشد.که ممکن است تا ده درصد موارد منجر به قطع دارو گردد. بنابراین هنگام مصرف ریباویرین در فواصل منظم باید توسط پزشک معاینه شوید و آزمایشهای لازم را انجام دهید. مدت مصرف این دارو 12-6 ماه می باشد این دارو نیز بسیار گران قیمت است.

بسیار مهم: هنگام مصرف داروی ریباورین نباید حاملگی در فرد و یا همسر او رخ  دهد . خطر عوارض جنینی  وجود دارد .  در این مورد  حتما از پزشک  معالج  اطلاعات  بیشتری را دریافت  کنید.

 

اینترفرون الفا چیست و چگونه عمل می کند؟

یک پروتئین است که سلول های  مختلف بدن در هنگام ابتلا  به عفونت های  ویروسی آن را ترشح می کنند تا در برابر عفونت مقاومت  کنند. درمان  با  اینترفرون الفا  نوعی از اینترفرون انسانی را به اینترفرونی که به بدنتان  خودش آن را می سازد ( برای  تحریک بیشتر  سیستم  ایمنی ) اضافه می کند . استفاده از این دارو می تواند  سبب  بروز علایمی شبیه  آنفولانزا شود که ممکن است دلالت بر موثر بودن درمان باشد. در حال حاضر دقیقا معلوم نشده است که چگونه این درمان در معالجه هپاتیت مزمن"بی" و "سی" عمل میکند. اینترفرون الفا ممکن است با حمله مستقیم  به ویروس هپاتیت عمل می کند یا ممکن است سیستم ایمنی بدن را طوری تنظیم کند که در غلبه بر ویروس کمک کند.

 

نحوه درمان با اینترفرون الفا چگونه است؟

درمان با اینترفرون الفا بوسیله تزریق است . شما می توانید آن را خودتان تزریق کنید یا آنکه پزشک پرستار یا فرد دیگری این کار را برایتان انجام دهد. میلیونها نفر درست مثل شما  تزریق را هر روز خودشان  انجام می دهند. به خاطر داشته  باشید  که بعد از  چند تزریق  این کار برای شما آسانتر خواهد شد  درمان با  اینتر فرون  الفا ر ا  بکار برید و مطمئن باشد بزودی به آن عادت خواهید کرد.

 

آیا درمان با اینترفرون الفا عوارضی هم دارد؟

شایعترین عوارض جانبی درمان  با اینترفرون الفا علایم  شبیه آنفولانزا هستند  که معمولا بعد از چند هفته  کاهش پیدا می کنند . این عوارض شامل تب ، لرز و دردهای  عضلانی است.این عوارض  در شروع درمان شایع  هستند و نباید شما را بترسانند. اگر شما سوالی درباره عوارض ایجاد شده برای خودتان یا درباره  درمان دارید برای اطمینان  با  پزشک خود تماس بگیرد . مهم  است  که  بخاطر داشته باشید هر چند که درمان می تواند در ابتدا شما را ناراحت کند اما احتمال پاک شدن بدن از ویروس در افرادی که دچار این عوارض می شوند  بیشتر است. خیلی مهم  است  که  شما مطابق آنچه  پزشکتان تجویز کرده است درمان را ادامه بدهید. تنها  در این صورت که شما می توانید  بیشترین بهره را از درمان اینترفرون الفا ببرید.

 

چگونه می توان از بعضی عوارض جانبی رها شد؟

برای رهایی از بعضی عوارض جانبی اینترفرون الفا از دستورات زیر پیروی کنید:

الف) ضد دردها از قبیل استامینوفن یا ایبوبروفن می توانند برای جلوگیری یا آرام بخشی نسبی تب و درد بکار روند.

ب) تزریق اینترفرون الفا به هنگام خواب به شما اجازه خواهد داد تا در زمان بروز علایم شبیه آنفولانزا خواب باشید.

ج) انرژیتان را حفظ کنید :بکوشید تا بیشتر استراحت کنید.

د) به اندازه کافی مایعات بنوشید قبل از درمان و طی درمان مایعات کافی بنوشید.

ه) غذاهای متعادل بخورید:از وجود مقدار کالری لازم در هر وعده غذایی اطمینان داشته باشید.

و) به چیز های مثبت فکر کنید:دور نمای فکری سالمی داشته باشید.

 

منبع : کتاب هپاتیت "سی" / مولف : دکتر سید موید علویان

آزمایشگاه تخصصی ویروس شناسی کیوان
جستجو